آن به راه اصفهان آب و هوايش خوب ، مردمش خالى از صنعتى نيستند . بعضى آلات و ادوات از آهن مىسازند كه قابل توصيف است . قرى و مزارع بسيار دارد و سكنهء بعضى دهكده‌هاى آن مجوس مذهبند . در قصبهء اردكان اقسام حلوا خاصه حلواى ارده را نهايت خوب سازند . اردبيل [ مع ] : مشهورترين شهرهاى آذربايجان و قبل از فتح اسلام دار الحكومهء آذربايجان بود . طولش هشتاد درجه و عرضش سى و شش درجه و سى و سه دقيقه . از اقليم رابع است . ابو عون در زيج خود گفته طولش هفتاد و سه درجه و نصف و عرضش سى و هشت درجه . شهر بزرگى است . در سنهء ششصد و هفده هجرى اين شهر را ديدم . در فضائى از زمين كه بسيار وسعت دارد واقع و در خارج و داخل شهر انهار جاريهء كثير المياه بسيار است . معذلك يك درخت ميوه نه در داخل شهر و نه در خارج و نه در فضائى كه واقع است وجود ندارد و اگر درختى از درختهاى ميوه بنشانند با وجود صلاحيت هوا و خوبى آب وجودت زمين مثمر نمىشود و سببش معلوم نيست و اين از عجايبى است كه من ديده‌ام . ميوهء اين شهر را از پشت كوه از جاهائى كه يك روزه راه و كمتر و بيشتر مسافت دارد مىآورند و تا درياى خزر دو روز راه است . در راه جنگل و بيشه‌ها است كه زمين آن باتلاق و عبور از آن غير مقدور است و هرگاه دشمنى قصد اهل اين شهر نمايد پناه مىبرند به اين جنگلها و چون دشمنها از معابر جنگلها درست آگاه نيستند باتلاقها مانع ورود ايشان به جنگل مىشود و اهالى محفوظ مىمانند . بنابراين اين جنگلها گريزگاه و پناه اهل اردبيل است . و از اين جنگلها مىبرند و قطع مىنمايند چوبى [ را ] كه براى ساختن كاسه‌هاى صاف است از درخت خدنگ . صاحب صنعت در اين شهر زياد است كه كارهاى ايشان به رسم معمول بىعيب و خوب است . ولى پارچه كه براى فروش در خارج به عمل مىآورند بهترين آنها خالى از عيبى نيست . روزى از يكى از كارگرهاى اين شهر خواهش كردم كه پارچهء بىعيبى به من بنمايد . گفت همچنين چيزى در اين شهر معدوم است . پارچهء بىعيب ممتاز از رى مىآيد . بالجمله بعد از رفتن من از اين شهر ، لشكر مغول به قصد تسخير اين شهر آمده ميانهء اهالى و ايشان جنگها واقع شد و مدافعه‌هاى خوب كردند و دو دفعه لشكر مغول را هزيمت دادند . ولى